Is België een democratie?
Is België democratischer dan zijn buurlanden ? Wat is het meest democratische land in de wereld ? En welk land staat helemaal onderaan ? Hoe democratisch zijn landen als bijvoorbeeld Pakistan, Rusland, Haïti en de Democratische Republiek Congo ?... Geen eenvoudige vragen, want hoe ga je het democratische gehalte van een land bepalen, en hoe kun je democratieën met elkaar vergelijken ?
De Economist Intelligence Unit (EIU), een Brits onderzoekscentrum, voert jaarlijks een grootschalig onderzoek naar democratie in zowat alle landen van de wereld. De EIU gaat uit van het standpunt dat onderzoeksmethodes die alleen maar de mate van politieke en burgerlijke vrijheden in een land weergeven, een veel te beperkt beeld geven van democratie. Bepaalde kwalitatieve aspecten van democratie moeten ook in beeld gebracht worden. Daarom stelde de EIU voor zijn onderzoek 60 indicatoren op die gegroepeerd werden in 5 categorieën:
1. Het verloop van de verkiezingen en de reële aanwezigheid van politiek pluralisme
Er wordt nagegaan in welke mate zowel nationale, regionale als lokale verkiezingen vrij en eerlijk verlopen, of de stemming geheim is en de veiligheid van de kiezers gegarandeerd, of de kiezers de keuze hebben tussen verschillende partijen en kandidaten, of alle partijen gelijke kansen hebben om campagne te voeren enzovoort.
2. Respect voor de burgerlijke vrijheden
Dat houdt in respect voor de mensenrechten zoals opgesteld in de belangrijkste internationale verdragen, inclusief de wettelijke bescherming van minderheden. Een ander aspect daarvan is de mogelijkheid van een eerlijke rechtsgang via onafhankelijke en onpartijdige rechtbanken.
3. Het functioneren van het staatsbestuur
In een democratie zijn politieke beslissingen gebaseerd op het meerderheidsbeginsel. Maar als democratisch genomen beslissingen niet uitgevoerd (kunnen) worden, is democratie een lege huls.
4. De politieke cultuur
Democratie is meer dan de som van alle democratische instellingen. Een cultuur van passiviteit en apathie en een te gedweeë bevolking gaan niet samen met een gezonde democratische politieke cultuur. Een gezonde democratische politieke cultuur houdt ook in dat de verliezende partijen en hun aanhangers zich neerleggen bij het oordeel van de kiezers (als de verkiezingen althans eerlijk zijn verlopen), en een vreedzame machtsoverdracht mogelijk maken.
5. Politieke participatie
Eén aspect van politieke participatie is deelnemen aan verkiezingen. Maar een verkozen staatsbestuur is slechts een onderdeel van een breder sociaal weefsel van instellingen, politieke organisaties en verenigingen waarin burgers hun stem kunnen laten horen en zich actief inzetten. Democratieën bloeien wanneer burgers uit alle lagen van de bevolking deelnemen aan het openbare debat, lid worden van politieke partijen, mandatarissen kiezen enzovoort. Zonder die brede, ondersteunende participatie, is democratie slechts een zaak van een kleine elite.
Indeling van landen
Het onderzoek leverde verrassende en interessante resultaten op. De EIU kwam tot een indeling van de landen in vier soorten regimes:
1. volwaardige democratieën
2. onvolkomen (of mank lopende ) democratieën
3. gemengde regimes
4. autoritaire regimes
Bijna de helft van alle landen kan als een democratie beschouwd worden, maar slechts 30 landen vallen onder de noemer ‘volwaardige democratie’. België valt daar ook onder, maar staat slechts op de 20e plaats. Het meest democratische land is Zweden, gevolgd door Noorwegen, IJsland, Nederland en Denemarken.
Helemaal onderaan staat Noord-Korea, voorafgegaan door Tsjaad, Turmenistan en Oezbekistan uit een lijst van 51 autoritaire regimes.
Tot de onvolkomen democratieën (50 landen) behoren bijvoorbeeld Zuid-Afrika, India, Brazilië en Israël.
Gemengde regimes (36 landen) zijn bijvoorbeeld Albanië, Turkije, Mozambique en Rusland.
Meer informatie (in het Engels) over het onderzoek vindt u via http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy%20Index%202008.pdf (10-05-2010)
