‘Opvoeden tot burgerzin’

Een omschrijving van burgerzin

In de eindtermen voor de tweede en derde graad secundair onderwijs wordt de volgende omschrijving van burgerzin gehanteerd: burgerzin is open staan voor het politieke, economische, sociale en culturele leven van de samenleving waarvan men deel uitmaakt en bereid zijn om eraan deel te nemen.
Naast burgerzin worden ook de begrippen actief burgerschap of democratisch burgerschap gebruikt.

De Kracht van je Stem formuleert het als volgt: "Actief burgerschap houdt in dat burgers op een actieve manier mee vorm geven aan de samenleving en aan hun plaats binnen die samenleving. Hierbij is er aandacht voor kritische reflectie, actie en participatie. Actief burgerschap is een leerproces."

Hoe opvoeden tot burgerzin?

Omdat burgerzin aangeleerd wordt, is het opvoedings- en leerproces essentieel.  Maar wat moet er dan aangeleerd worden? Welke kennis, welke vaardigheden en attitudes zijn er nodig om een actief burger te kunnen zijn? 

Het antwoord op die vragen is niet eenduidig. Burgerzin gaat in elk geval niet om afgebakende kennis of een vastomlijnde houding. Wel erg belangrijk zijn: 

• het democratisch bewustzijn van (jonge) mensen ontwikkelen;
• meningsvorming ondersteunen en meningsuiting stimuleren;
• participatie aan de eigen leefwereld en aan de vertegenwoordigende democratie stimuleren;
• democratische attitudes ontwikkelen zoals luisteren naar elkaar, werken aan consensus, uitsluiting en discriminatie verwerpen;

• kritische reflectie stimuleren.

De school is het beste oefenterrein voor democratisch handelen van jonge mensen. 

De school is de eerste leefgemeenschap van kinderen en jongeren, buiten het gezin. Op school brengen ze een groot deel van de dag door, leven ze met vele verschillende jongeren samen, worden er afspraken gemaakt over het samenleven. Logisch dat de school een grote rol speelt in het leren democratisch samenleven. 

De eindtermen bepalen formeel welke doelen bereikt moeten worden. Vakoverschrijdende eindtermen als Sociale vaardigheden en Burgerzin, maar ook vak- en leergebiedgebonden eindtermen zoals Mens en Maatschappij bieden een concreet beeld van de onderwijsdoelen waar een maatschappelijke consensus over bestaat.

Maar naast dat formele curriculum zijn er ook onbewuste en onbedoelde elementen uit de leeromgeving die een invloed hebben op de prestaties, de houdingen en de waardevorming van de leerlingen. Een open schoolklimaat, echte participatie van leerlingen en een positieve houding van leraren hebben een grote invloed op de democratische waardevorming van leerlingen.

Daarom hecht De Kracht van je Stem evenveel belang aan het stimuleren van participatiemogelijkheden van kinderen en jongeren aan hun school- en leefomgeving, als aan de kennis over onze overheden en instellingen. Het educatieve materiaal voor leraren en leerlingen wil daar een steentje toe bijdragen. 

Meer onderzoek naar opvoeden tot democratisch burgerschap...

Nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (burgerzin)